Pamflet tegen prestigezucht, verschraling en studentenbetaling

Lange tijd was onderwijs een recht, waarvan allen wisten dat hier decennia voor gestreden was en dat het tot de grootste vooruitgangen van de twintigste eeuw behoorde. Zoals internet, of de mobiele telefoon. Maar in een verbijsterend korte tijd wordt dit recht een productiemiddel tussen vele anderen. Dit begon met decennia van kortzichtige bezuinigingen waardoor in twintig jaar tijd bijna 40% op het hoger onderwijs bezuinigd werd. Omdat er ondertussen voor goede lessen geen geld meer is, dient zich nu ook een nieuwe onderwijsconceptie aan. Onderwijs wordt gepresenteerd als een investering die een rekenlustige onderwijsconsument in zijn bedrijfsplan opneemt. Wat is dan rechtvaardiger dan dat hij daar ook voor betaalt? Door de snelheid waarmee deze veranderingen zich voltrekken staan de studenten nog vertwijfeld langs de zijlijn. Hoe zat dat dan met onderwijs als recht? Als pilaar van een democratische samenleving? De pionnen van deze bezuinigingsmolen presenteren voor het studentisch zelfbesef een bijpassende mentaliteitsverandering. Nu langzaam de geldkraan wordt dichtgedraaid, moeten ouderwetse idealen als ‘zelfontplooiing’ en ‘intellectuele verbreding’ evengoed wijken. Daarvoor in de plaats komen de ondertussen welbekende mantra’s van “rendementsverhogende maatregelen” en de roep om “collegegelddifferentiatie”. Welluidende kreten als ‘Beginnen, meedoen, afronden’ en, wat ooit nog een woord was voor minister, maar nu iets betekent als ‘niet iedereen heeft nog recht op goed onderwijs’: ‘excellentie’. Nadat werkgroepen werden wegbezuinigd en hoorcolleges ervoor in de plaats kwamen, is het opeens een voorrecht geworden om een werkgroep te mogen volgen. Voor deze werkgroepen moet nu echter wel betaald worden. Let wel, voor excellent onderwijs door dezelfde docenten, die alleen bij dit ‘excellente’ onderwijs nog het geld krijgen om dit onderwijs goed te geven.

Op een afstand van dit ideologische strijdtoneel en bevangen door een diep gevoel van vervreemding slaan studenten en docenten dit alles gade. Die vervreemding vindt de afgelopen maanden een culminatie. Diegene van wie medestand en bescherming verwacht mocht worden, bleken de vijand te zijn! In plaats van zich te verzetten tegen deze verschraling en vergrijzing loopt het College van Bestuur van de UvA als gangmaker in de narrentocht voorop. Langzaam uitgelekte details van deze verwarde hervormingsgeesten bieden inzicht in een tweescharige aanval. Van de ene kant wordt er flink geknipt in het algemene universitaire budget, zodat er aan de andere kant meer geld vrijkomt voor de prestigeprojecten van het College van Bestuur..

De bezuinigingen behelzen o.a. het volgende:

- Het overgrote deel van de gebouwen in de binnenstad zal verkocht gaan worden: het Bungehuis, het P.C. Hoofthuis en alle andere kleinere gebouwen van de UvA. ‘Over tien jaar zit iedereen op het Binnengasthuisterrein, Roeterseiland en het Sciencepark in Watergraafsmeer’ (Salomé Bentinck, directeur Huisvestingsontwikkeling in Folia 8 mei 2008))
- Talloze locale bezuinigingen bij kleinere geesteswetenschappen, kleine talen, bij rechten en andere instituten, op instigatie en onder verantwoordelijkheid van het CvB.
- En nu, vers van de lopende band: het plan de student te motiveren om te excelleren, maar hem wel voor zijn extra vakken te laten betalen. Prijzen van 800 euro per gevolgd vak buiten het vaste bachelorprogramma: dus losse vakken, extra studie, extra minor en ook schakelprogramma’s. Diploma innen? Ga maar pinnen! Af te rekenen bij ontvangst van het diploma. Dit is voor de studenten geen rib uit het lijf; het is een vakkundige verwijdering van de academische ruggengraat! Op kamervragen liet zelfs de minister weten, dat hij vond dat ze in Amsterdam waren doorgeslagen en dat hij deze maatregelen zou verbieden. Let wel! Van het BESTUUR van onze universiteit kunnen we ondertussen getiktere bezuinigingen verwachten, dan de minister überhaupt toelaatbaar acht!

Waarom zou een bestuurder dit dan doen? Het antwoord is even ontluisterend als treurig: door meer te bezuinigen dan voorgeschreven door Den Haag, blijven er centen over voor mooie prestige projecten van Karel & co.:

- Een grote, flitsende, maar volstrekt overbodige, “humanities library” waarvoor meerdere rijksmonumenten op het Binnengasthuisterrein gesloopt moeten worden. Kosten: 30 miljoen euro.
- Een fusie met de HvA, waarvan het doel zou zijn dat hogeschoolstudenten makkelijker over kunnen stappen naar de Uva. Dit is echter al mogelijk en over het nut hiervan geeft Karel toe dat het er voor de student eigenlijk niet is. Het lijkt eerder leuk voor de bestuurders om af en toe te kunnen lunchen in het Amstel hotel.
- Meer onderwijsdifferentiatie. 10% van de studenten moet een ‘excellente’ honoursstudent worden. Deze studenten krijgen straks het geld voor onderwijs dat op de andere studenten beknibbeld is. Het doel daarvan is verbreding en reflectie op de gegeven stof naast het ‘verplichte’ onderwijsprogramma. Een streven dat voor de rest van de universiteit blijkbaar al is opgegeven.
-En voor 200 van deze geprivilegieerde bollebozen komt er zelf een internaat, een zogenaamd University College, dat in het eerste jaar zo’n 200.000 euro per student zal kosten (aanloopprijs 5 miljoen euro).

“Mit Fingern zeigt man auf ihn,
dessen Geiz [gierigheid] ohne Maßen ist!
Wenn die eine Hand nimmt,
muss die andere geben;
nehmen für geben, so muss es heißen,
Pfund für Pfund! So heißt das Gesetz!“ (Bertold Brecht, ‘Habsucht’)

Eindeloos bezuinigen en van de opbrengst prestigeprojecten voor het bestuur. Je hoeft niet tegen alle projecten of tegen alle bezuinigingen te zijn, om te zien dat dit CvB met andere prioriteiten rekent dan wetenschap. Het gaat niet alleen om de maatregelen op zichzelf, maar de idealen die er achter lijken te staan. Wat willen wij voor de toekomst? Zo efficiënt mogelijk studiepunten produceren? Of een op onderwijs en onderzoek gerichte universiteit die vrij is voor iedereen, en niet alleen voor een beperkte groep. In zijn nieuwjaarsrede steekt Karel zijn fantasieën voor een droomuniversiteit niet onder stoelen of banken: ‘Wie vasthoudt aan het taboe op een hogere prijs voor hoger onderwijs legt zich neer bij de middelmaat.’ Studenten aller faculteiten! Dit is een moment waarop een grens moet worden getrokken. Wilt u die generatie studenten zijn die deze prestigezucht de vrije teugel heeft gelaten en deze mentaliteitsverandering heeft laten gebeuren? Zelfs als het plan met die collegegelden niet door gaat, zitten we nog steeds met een volkomen doorgedraaide bestuurscultuur, die het in zich heeft idiotere plannen te verzinnen. Sluit je dus nu aan bij de acties op diplomainnengamaarpinnen.nl en onderteken, in afwachting van toekomstige acties, de petitie.

Actiefront BEST

Zie ook:
http://www.nrc.nl/redactie/binnenland/speeches/universiteit_amsterdam.pdf